De orgelbouwers Van Oeckelen

Nederlandse orgelbouwers en hun orgels

De orgelbouwers Van Oeckelen

Henk-Kwakernaat
Golden Member
Lid geworden op: za 20 aug 2005, 07:33

ma 17 apr 2006, 14:25 #1

Documentatie werkzaamheden verschillende orgels :

Den Hout.

In den Hout is sprake van een uit 1787 daterende schuurkerk. Hier plaatste Cornelis van Oeckelen een orgel dat voor ƒ 800,00 in Antwerpen werd gekocht. Voor de plaatsing ontving hij ƒ 211-0-0 en voor kostgeld nog eens ƒ 38-9-0. In 1805 werd het orgel uitgebreid met een Prestant. De kosten daarvoor bedroegen ƒ 26-0-0 en als kostgeld werd ƒ 9-0-0 in rekening gebracht. In 1836 is de kerk vergroot, in 1847 bouwde A. Derksen van Angeren, orgelmaker te Breda, een nieuw orgel voor ƒ 1.500 en nam hij het oude orgel, dat veel kleiner was, in. Het oude werk was in 1835 gerepareerd door Gebr. J. en A. Fransen.

In 1912 leverden de Gebroeders Fransen een nieuw orgel met acht basisregisters en 29 afgeleide stemmen. In 1950 leverde B. Pels een geheel nieuw elektro-pneumatisch orgel met twee klavieren en vrij pedaal. Informatie : http://www.orgelsite.nl/kerken35/denhout.htm

Oosterhout NH nieuwe kerk aan de Rulstraat.

Het orgel in de huidige NH nieuwe kerk aan de Rulstraat stond daarvoor in de RK schuilkerk van Oosterhout. Het orgel werd gebouwd door Jean Moreau in 1753 in een kas van Willem Dübblens. Toen de Protestanten in het begin van de 19e eeuw de St Jan moesten terug geven aan de Rooms Katholieken bouwden ze een nieuwe waterstaatskerk waarin het orgel uit de RK schuilkerk kon worden geplaatst. Cornelis van Oeckelen verzorgde in 1810 de overplaatsing en breidde het orgel uit met een Bourdon 16’


Breda, Kleine of Markendaalsekerk

Uit aantekeningen welke berusten bij het instituut voor Muziekwetenschappen te Utrecht, was er in 1626 – 1637 reeds sprake van een orgel. Andere aantekening wijzen in de richting van een nieuw, in 1712 gebouwd orgel. De Mixtuur no. 5 (1971) spreekt over : in 1710 en 1711 bouwde of veranderde Zeemans het orgel van de kleine kerk. In 1806 en 1808 werkte Cornelis van Oeckelen Sr. Aan dit orgel, in 1808 vermaakte hij de twee klavieren van het orgel. Van der Aa schrijft in 1840 : ‘De kerk is al jaren niet meer als kerk gebruikt. Eerst was het hooipakhuis en rond 1830 gevangenis. Rond 1840 is de kerk gesloopt en is daar de Barbarakerk gebouwd. In 1970 is de Barbarakerk ook weer gesloopt.


Oosterhout, klooster Catharinadal.

De zusters Norbertinessen in het Klooster Catharinadal in Oosterhout bezaten een kabinetorgel, vermoedelijk van H.H. Hess, dat ze ruilden tegen het kleinere orgel van de Waalse kerk uit Breda. Deze ruil leverde ƒ 450,00 op.

In 1810 repareerde Cornelis van Oeckelen en breidde het met één stem uit. De dispositie was :

MANUAAL :

Prestant 4’
Holpijp 8’
Fluit 4’
Quint 3’
Octaaf 2’
Fluit 2’
Flageolet 1’

In 1896 is het orgel vervangen door een orgel van Maarschalkerweerd. Thans bevindt zich in de kapel een fraai Mutin orgel.

Princenhage RK kerk

Bij teruggave van de kerk aan de Rooms Katholieken, in 1801, was er geen orgel in de kerk. In 1804 blijkt er een aanbieding te zijn van het orgel van de o.l.v. te Brussel. Hans van der Harst brengt dit orgel in verband met Delhayes.Volgens ‘Broekhuyzen’ (P9) werd het orgel overgeplaatst door Van Oeckelen, orgelmaker te Breda en werd het later door Van Oeckelen uitgebreid met een Flute Travers en Quintadena. Het is goed mogelijk dat het jaartal 1812 niet juist is. In ‘De parochiën in het bisdom Breda’ van C.G.A. Juten, lezen we : ‘Aan Laureis van Roy 5 juli 1804 opgedragen de levering van een orgel voor 740 gulden’. Mogelijk dat Van Roy het orgel alleen leverde en dat Van Oeckelen het toch geplaatst heeft. Het kan zijn dat het jaartal 1812 verband houdt met de uitbreiding met de twee eerder genoemde stemmen.

Bij de kerkbrand van 1872 ging dit orgel verloren.

Breda NH Grote kerk.

De bouw van het orgel van de Grote kerk van Breda kent een zeer lange geschiedenis. Vele bouwers hebben er aan gewerkt, vele historici hebben gepoogd de geschiedenis in beeld te krijgen. Uit de verschillende bronnen (o.a. het repertorium van orgels en orgelmakers in Noord Brabant, van Frans Jespers is een redelijk gedetailleerd beeld te verkrijgen. Ook ‘Broekhuyzen’ doet een duit in het zakje door te vermelden dat het orgel in 1836 door … Van Oeckelen sr. , orgelmaker te Breda werd gerepareerd en vergroot. Broekhuyzen is niet altijd even betrouwbaar, zo mist het HW een 2’ maar staat er wel een Superoctaaf 4’ vermeld. Bovendien staan er enkele significante verschillen ten opzichte van de orgelencyclopedie die de situatie 1790 weergeeft. De situatie zoals Hess die in 1774 weergeeft correspondeert weer met Broekhuyzen ; beide geven de situatie weer waarin Zeemans het orgel in 1714 of 1715 bracht. Voor ons onderzoek is het belangrijk te weten welke werkzaamheden Van Oeckelen uitvoerde. Voor zover nog na te gaan waren die schoonmaakwerkzaamheden en werkzaamheden aan enkele tongwerken. Het kan goed zijn dat deze werkzaamheden werden uitgevoerd door Petrus van Oeckelen. Van de werkzaamheden is echter niets meer over, de tongwerken van de familie Van Oeckelen zijn verdwenen. Het orgel werd in 1969 door D.A. Flentrop herbouwd.

Breda Waalse kerk.

Het orgel in de Waalse kerk werd in 1763 opgeleverd door de orgelbouwer Ludwig König die het werk van z’n broer Caspar voltooide. Caspar overleed in Breda tijdens de werkzaamheden aan het orgel. Cornelis van Oeckelen verschoof op het Hoofdwerk een Quint 3’ tot Quintadeen 8’


Chaam NH kerk

In Chaam keurde Cornelis van Oeckelen in 1816 het door Van Hirtum gebouwde orgel. Het belangwekkende van deze keuring is dat deze aantoont dat Cornelis van Oeckelen kennelijk als expert wordt erkend én dat de dispositie van dit orgel grote verwantschap heeft met de orgels die onder het bewind van Cornelis van Oeckelen werden gebouwd. De dispositie van dit éénklavierswerk luidde : Prestant 4’, Holpijp 8’, Viola di Gamba disc. 8’, Fluit 4’, Octaaf 2’, Flageolet 1’, Sesquialter 2 sterk, Cornet 3 sterk disc., Mixtuur 3 sterk.


Assen NH Kloosterkerk.

In de Hervormde kerk van Assen (voor de Reformatie de kapel van het klooster aan de Brink) werd in mei 1819 een orgel geplaatst door Petrus van Oeckelen. Het orgel bestond in feite uit ouder materiaal. De orgeldeskundigen Aart van Beek en Rudi van Straten constateerden in 1984 dat Van Oeckelen gebruik heeft gemaakt van ouder materiaal. Later stelde Van Beek vast dat het zou gaan om materiaal van de orgelmaker Freytag. (De Mixtuur 82 blz 75 – 80).

Direct na de plaatsing waren er klachten over het functioneren van het orgel. Van 1822 – 1826 werd het onderhoud uitbesteed aan Matthias Martin, orgelmaker te Groningen. In 1826 en ’27 voert L. van Dam uit Leeuwarden onderhoudswerkzaamheden uit. Van 1830 – 1847 wordt het onderhoud uitgevoerd door de firma Lohman. In 1847 werd gestart met de bouw van een nieuwe kerk. Toen het orgel overgeplaatst moest gaan worden kwam men weer terecht bij…. Van Oeckelen. Op 30 april 1848 werd de nieuwe kerk in gebruik genomen en had Petrus van Oeckelen het orgel overgeplaatst. Bij deze overplaatsing werd de Quint 6’ ingekort tot Nachthoorn 4’.

In 1853 stelde Petrus van Oeckelen voor het orgel – dat aan de kleine kant was voor deze kerk – uit te breiden met een tweede klavier. In 1854 betrok men de orgeldeskundige Jhr. S.W. Trip bij het project. Dit project liep gelijktijdig met de grote restauratie van het orgel in de Martinikerk te Groningen. Hierdoor liep de uitvoering enige vertraging op. In 1855 werd het werk opgeleverd. In het hoofdwerk werd enige doorspraak vastgesteld en verholpen. Het onderhoud bleef van 1855 tot 1884 bij de fa. Van Oeckelen.

In 1894 kwamen er opnieuw plannen voor een nieuw orgel, na hernieuwde contacten met Van Oeckelen werd de opdracht gegund aan L. Van Dam & Zonen uit Leeuwarden. Het oude orgel werd verkocht naar de Hervormde gemeente te Havelte en daar op 18 april 1897 in gebruik genomen. Na restauraties in 1984 (Van Vulpen) en 1992 (Mense Ruiter) verkeert dit instrument thans weer in goede staat. Voor foto en verdere informatie :
http://www.orgelsite.nl/havelte.htm

Breda Kerk aan de Waterstraat.

De Waterstraatkerk werd in 1686 als schuilkerk in gebruik genomen. In 1715 werd de kerk herbouwd en rond 1800 nog een keer. Het eerste orgel in deze kerk werd in 1750 geleverd door Gilliam Davit. In 1820 en 1828 werden door Van Oeckelen werkzaamheden verricht waarvan aard en omvang niet bekend zijn. In 1884 leverde Schijven een nieuw orgel.


’s-Gravenmoer NH kerk.

Er zijn weinig orgels waarover zoveel onduidelijkheid bestond c.q. bestaat als dit orgel in ’s Gravenmoer. Ik denk dat de beschrijving in de NIvO orgelencyclopedie de meest voor de hand liggende is: Eind 1818 werd bij P. Verbeke en J.C. Schmidt te ’s Hertogenbosch een nieuw orgel aanbesteed volgens het frontontwerp van Dinteloord. Ook dat orgel in Dinteloord bezat een bescheiden onderpositief. http://www.hervormddinteloord.com/geschiedenis.htm

Naar alle waarschijnlijkheid heeft Cornelis van Oeckelen in ’s Gravenmoer zelf een frontontwerp gemaakt. Vooral het blinderingssnijwerk in de vorm van draperiën en de vorm van de kapen op de ronde torens vertoont grote gelijkenis met de latere orgels van Waalwijk, Oud-Beijerland en Strijen. Heeft Schmidt zich wellicht daarom terug getrokken ? Vond hij de invloed van Van Oeckelen te groot ? Tegelijk met het terugtrekken van Schmidt bestelde men in ’s Gravenmoer een onderpositief

Verbeke schakelde in december 1819 Van Oeckelen in om het orgel af te maken. Het orgel bevat een grote hoeveelheid gebruikt materiaal, o.a. een positieflade uit ca. 1700. Uit 1821 dateren de HW lade, de aanvullingslade voor het onderpositief alsmede de registers Prestant 8’, Octaaf 4’, Mixtuur 4 sterk en Cornet 4 sterk.

Het orgel bevindt zich nog in vrijwel ongewijzigde staat in het kerkgebouw.

Prinsenbeek RK kerk

In de RK kerk van Prinsenbeek werd in 1822 een nieuw orgel in gebruik genomen. We lezen daarover onder meer in ‘Broekhuyzen’ B 59 Beek:

Het orgel in de kerk der r.cath. gemeente aldaar is gemaakt en voltooid door Van Oeckelen en Zonen, orgelmakers te Breda in ’t jaar 1822, voor de somma van ƒ 3.000,- met de kas etc. In 1838 zijn de blaasbalgen verplaatst door A. Derksen van Angeren, orgelmaker te Breda. Heeft 11 stemmen, een clavier van 4 ½ octaaf, aangehange pedaal, 3 blaasbalgen. Het pijpwerk heeft eene zeer vlugge aanspraak, aangenaam en doordringend, vooral de Trompet.

Prestant 8 vt.
Bourdon 16 vt.
Holpijp 8 vt.
Fluit trav. 8 vt. Disc.
Octaaf 4 vt.
Fluit 4 vt.
Sup. Octaaf 2 vt.
Flageolet 1 vt.
Mixtuur 4 st.
Cornet 4 st.
Trompet 8 vt.

In 1860 werd er een nieuwe kerk gebouwd. Kort nadien leverden de Gebroeders Franssen een nieuw orgel. In 1964 werd opnieuw een nieuwe kerk gebouwd. Verschueren bouwde, met gebruikmaking van het pijpwerk van Franssen een nieuw orgel . Van het Van Oeckelen orgel is voor zover bekend niets meer over.

Etten-Leur NH kerk

In deze kerk bouwde Jacobus Zeemans in 1699 een orgel. In 1774 werd het orgel gemoderniseerd door Johannes Baars. In 1795 werd het orgel leeggeplunderd door Franse soldaten. J.C. Schmidt plaatste in 1815 nieuw pijpwerk op de oude lade van Baars. In 1822 maakte Cornelis van Oeckelen dit orgel schoon en vergulde hij de labia.


Waalwijk NH kerk.

In de Hervormde kerk van Waalwijk stond voor 1823 reeds een orgel. Het nieuwe orgel was een geschenk van mr. J.P. Scholten die zich later als kantonrechter in Wageningen vestigde. Het orgel heeft 10 stemmen, een hanclavier van 4 ½ octaaf, aangehangen pedaal en drie blaasbalgen, lang 7 en breed 4 voet, gevende 30 graden wind (= 78 mm Wk)

De dispositie luidde :

MANUAAL :

Prestant 8’
Bourdon 16’ disc
Holpijp 8’
Fluit trav. 8’ disc.
Octaaf 4’
Fluit 4’
Quint 3’
Super octaaf 2’
Mixtuur 3 sterk
Trompet 8’

Ventiel,

In 1875 werkte J.A. Naber aan het orgel.
In 1884 werkte C. Loret aan het instrument.
In 1906 en 1909 werd door G.J. van Dungen aan dit orgel gewerkt.. In 1909 verhoogde hij de toonhoogte met een halve toon, verving de Quint 3’, de Mixtuur 3 sterk en de Fluit travers 8’ voor een Salicionaal 8’, een Gamba 8’en een Cornet 4 sterk.

In 1943 demonteerde J. de Koff & Zn het orgel in verband met de kerkrestauratie. Later in dat jaar werd het orgel terug geplaatst waarbij vermoedelijk de windlade vervangen werd. (mogelijk werd dit reeds in 1909 door van Dungen gedaan)

In 1962 werd het orgel opnieuw door J. de Koff & Zn gerestaureerd. Hierbij werd een Bovenwerk toegevoegd, werden nieuwe klavieren en mechanieken aangebracht, werd een nieuw, mechanisch vrij pedaal aangebracht, werden de oude balgen vervangen door een magazijnbalg en werd de HW dispositie gewijzigd.

In 1986 restaureerde Flentrop Orgelbouw het orgel en breidde het HW uit met een Vox Humana 8’

De huidige dispositie luidt :

HOOFDWERK :

Bourdon 16’ (1823)
Praestant 8’ (1823)
Holpijp 8’ (1823)
Viola 8’ (1909)
Octaaf 4’ (deels 1823)
Roerfluit 4’ (1823)
Quint 3’ (1962)
Octaaf 2’ (1823)
Sesquialter3 Sterk af f0 (1962 – 1986)
Mixtuur 4 – 5 Sterk (1962)
Trompet 8’ (stevels 1962, bekers 1823)
Vox Humana 8’ (1986)


BOVENWERK : (geheel uit 1962)

Prestant 4’
Roerfluit 8’
Fluit 4’
Gemshoorn 2’
Nasard 1 ½’
Scherp 3 Sterk
Dulciaan 8’

PEDAAL :

Subbas 16’ (1943)
Octaaf 8’ (1962)
Fagot 16’ (1962)
Trompet 4’ (1962)

Winddrukken : HW = 74 mm, BW = 68 mm, Ped = 75 mm.

Een kern van Van Oeckelen is nog aanwezig. De aanpassing in 1962 is ‘gedateerd’ waardoor het Bovenwerk stilistisch wat uit de toon valt, datzelfde geldt voor het Pedaal.

Ook de winddrukken hebben een tijdgebonden aanpassing ondergaan. Desondanks is er in Waalwijk nog een belangrijk deel van Van Oeckelen bewaard gebleven.

Heesbeen, NH Kerk

Het uit Waalwijk afkomstige orgel werd overgeplaatst naar de Hervormde kerk van Heesbeen. Het oorspronkelijke orgel wordt toegewezen aan Johan Rijmsmit en gedateerd op ca. 1660.

Omstreeks 1687 werden de balgen en de Trompet gerepareerd door Hendrich Metzker. In 1766 werd het orgel schoongemaakt en hersteld door Cornelis Grondelle. In 1823 werd het instrument overgeplaatst door C. van Oeckelen & Zonen. Hierbij werd de dispositie opnieuw aangepast.

De dispositie in 1823 zoals Broekhuyzen die afdrukt luidde :

MANUAAL :

Holpijp 8’
Prestant disc. 8’
Prestant 4’
Holpijp 4’
Fluit 4’ (??)
Quint 3’
Octaaf 2’

In 1931 heeft A.S.J. Dekker het orgel pneumatisch gemaakt.
Rond 1960 is het binnenwerk gesloopt. Er werd een electronicum achter het front geplaatst.

Opnieuw zien we de ‘onbetrouwbaarheid’ van het geschrift ‘Broekhuyzen’, deze vermeldt onder H 149: “Het orgel in de Kerk der Hervormde Gemeente aldaar is gemaakt in 1823 door C. van Oeckelen en Zonen, orgelmakers te Breda. Ook ‘De Boekzaal’ spreekt over een nieuw orgel. Mogelijk dat Cornelis van Oeckelen enig pijpwerk heeft vernieuwd. We zien overigens dat ook Petrus van Oeckelen de orgels die hij vervangt ook weer elders plaatste.

Zevenbergen, NH kerk

Het orgel in de NH kerk te Zevenbergen werd in 1707 dor Jacobus Zeemans gebouwd. In 1804 geeft J.P. Schmit (uit Gouda) het orgel gerepareerd en de dispositie enigszins gewijzigd. In 1824 herstelde Cornelis van Oeckelen uit Breda het orgel. Mogelijk dat Van Oeckelen een Cornet 4 sterk heeft aangebracht. In 1910 bouwde A.S.J. Dekker uit Goes een nieuw orgel voor deze kerk. In 1944 zijn kerk en orgel door oorlogsgeweld verwoest.

Gilze RK kerk.

Voor de bouw van het nieuwe orgel te Gilze ga ik weer even langs bij ‘Broekhuyzen’ G 78 :

“Het orgel in de kerk der r.cath. gemeente aldaar is gemaakt en voltooid in 1827 door P. van Oeckelen, orgelmaker te Breda. Is zeer doordringend van geluid. De kast gemaakt in Italiaanse manier, plat van voren het front. In 1838 is er een aangehangen pedaal bijgemaakt door A. Derksen van Angeren, orgelmaker te Breda. Heeft 10 stemmen, een handclavier, aangehangen pedaal, drie blaasbalgen van 9 voet.”

De dispositie luidde :

MANUAAL :

Prestant 8’
Bourdon 16’
Holpijp 8’
Octaaf 4’
Fluit 4’
Quint 3’
Super octaaf 2’
Mixtuur 4 Sterk
Cornet disc. 5 Sterk
Trompet 8’

Ventiel
Tremulant

Opvallend is dat hier de voorletter P. wordt gebruikt voor de orgelmaker. Waarschijnlijk toch een verwijzing naar Petrus die het werk steeds zelfstandiger ging uitvoeren.

In 1838 werd er een aangehangen pedaal bijgemaakt, dat is vreemd, mogelijk dat er een nieuw pedaal werd gemaakt.

Rond 1940 stond er een tweeklaviers orgel in de kerk waarbij het Hoofdwerk gelijkenis vertoont met de oorspronkelijke dispositie. Een tweede klavier is dan toegevoegd van vijf stremmen. Als gevolg van oorlogshandelingen zijn in 1944 de kerk en het orgel verloren gegaan. Vermeulen – Alkmaar bouwde na de Tweede Wereldoorlog een nieuw drieklaviers orgel in deze kerk.

Oud-Beijerland, NH kerk

Het orgel in deze kerk werd gebouwd als een voortzetting van het orgel te Waalwijk. Er werd echter een onderpositief aan toe gevoegd. Tekeningen van dit onderpositief zijn gevonden in het Rijksarchief te Groningen in de map van Petrus van Oeckelen !

Het Oud-Beijerlandse orgel was het eerste instrument met 2 klavieren. De omvang van het tweede klavier is kenmerkend voor de bouwtijd : een echoklavier voor de zachte tussenspelen.

De dispositie bij oplevering luidde :



HOOFDWERK :

Prestant 8’
Bourdon 16’
Octaaf disc. 8’
Holpijp 8’
Octaaf 4’
Roerfluit 4’
Quint 3’
Octaaf 2’
Mixtuur 3 – 5 Sterk
Cornet Disc. 5 Sterk
Sesquialter Disc. 3 Sterk
Trompet B/D 8’

ONDERPOSITIEF :

Holpijp 8’
Fluit travers 8’ Disc.
Fluit 4’
Gemshoorn 2’


Drukkoppeling
Twee afsluiters,
Aangehangen pedaal C – c1
Drie spaanbalgen
Winddruk 28 à 30 graden op de windwaag ( = 73 – 78 mm Wk)

G. van der Kleij restaureerde het orgel in 1927. Bovendien breidde hij het uit met een pneumatisch vrij Pedaal met een Subbas 16’ . De spaanbalgen werden vervangen door een magazijnbalg.

In 1967 vond een grote ombouw plaats. Het Onderpositief werd vermaakt tot Borstwerk. Het front van het Onderpositief werd losgemaakt en vermaakt tot Rugwerk. De twee grote pedaaltorens werden toegevoegd. De windladen werden ingrijpend gewijzigd en onder meer van kunststof slepen voorzien. Het pijpwerk werd deels vernieuwd, de toonhoogte werd gewijzigd. Deze werkzaamheden werden uitgevoerd door B. Pels uit Alkmaar, adviseur was Jan Bonefaas.

In 1987 werd door Mense Ruiter aan het orgel gewerkt. Hij reviseerde de mechanieken en bracht weer traditionele eiken slepen aan met geweven viltringen. De westaflex conducten werden vervangen door traditionele loden conducten. De dispositie werd op enkele punten gewijzigd.

In 2000 werden drie nieuwe tongwerken geplaatst : HW : Trompet 8’, RW : Dulciaan 8’en PED : Bazuin 16’. Bovendien werd de Schalmei 4’van het pedaal vervangen door de vrijkomende HW Trompet 8’.

Uit 1827 dateren nog : de laden van HW en Borstwerk, vrijwel alle pijpwerk van het HW, met uitzondering van de Frontpijpen, delen van de Mixtuur en de Trompet 8’. Op het Borstwerk zijn de Gedekt 8’ en de Fluit 4’ oorspronkelijk. De Subbas dateert uit 1927.


Wagenberg RK kerk

Volgens C.G.A. Juten werd er in 1805 een orgel gekocht in Breda voor de somma van 550 gulden. Een ongeveer zelfde bedrag was nodig om het orgel op te knappen en te stellen. Dit werk werd verricht door Anthonie Christianen. In 1813 werd aan de orgelmaker P. Welten 300 gulden betaald voor het maken van een nieuw Groot octaaf voor de Prestant 8’, voor het maken van 12 nieuwe voeten aan de grootste pijpen van de Trompet 8’ en voor het bijmaken van de tonen cis3 t/m f3. Ook het klavier werd hiertoe uitgebreid.

In 1827 en 1828 werkt Van Oeckelen aan het orgel, mogelijk ook in 1843 en ook in 1846 werkte Van Oeckelen aan dit orgel. Rond 1870 was het orgel totaal versleten en werd een harmonium aangeschaft. In 1880 schafte men een nieuw orgel aan. Dit werd gebouwd door P.J. Adema te Amsterdam.


Aalburg , NH kerk

In de kerk van Aalburg werd eveneens een nieuw orgel gebouwd, opnieuw een orgel met twee klavieren. Het orgel was een slag kleiner dan Oud-Beijerland. De dispositie luidde :

HOOFDWERK :

Prestant 8’
Holpijp 8’
Fluit travers 8’ disc.
Octaaf 4’
Fluit 4’
Quint 3’
Octaaf 2’
Gemshoorn 2’
Cornet disc 3 Sterk
Sesquialter 2 Sterk
Mixtuur 4 Sterk

ONDERPOSITIEF :

Holpijp 8’
Fluit 4’
Spitsfluit 2’ (Broekhuyzen vermeldt 4’)

Aangehangen Pedaal
Ventiel
Twee blaasbalgen.

Opvallend is het ontbreken van een Trompet 8’ in deze opgave.
Via overlevering is bekend dat het orgel vlak voor de vernietiging in 1944, wél een Trompet op het manuaal had en dat het Onderpositief was weggenomen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het orgel verloren gegaan.

Hooge Zwaluwe NH kerk.

Volgens de beschrijving van Broekhuyzen is het orgel in de kerk der hervormde gemeente aldaar gemaakt en voltooid in 1828 door P. van Oeckelen, orgelmaker te Breda

Als ik de foto zie van het oude orgel (foto berust bij RDMZ en staat o.a. afgedrukt in het commentaar op de geschriften van Broekhuyzen) dan bekruipt me het gevoel dat er in Hooge Zwaluwe geen nieuw orgel is geleverd.

Als ik in ‘De Mixtuur’ (nummer 31, 1980) lees dat het stadsbestuur van Willemstad aan Jacobus Robberts, orgelmaker te Rotterdam, verzoekt om het orgel van de Hervormde kerk te Hooge Zwaluwe te onderzoeken en te rapporteren of dit orgel in aanmerking zou komen om naar Willemstad te verplaatsen dan is zijn antwoord helder : Het orgel is niet volgens de regelen der kunst gemaakt; er is derhalve weinig bruikbaar voor een overplaatsing naar Willemstad.

De dispositie was op dat moment :

MANUAAL :

Holpijp 8’
Octaaf 4’
Fluit 4’
Octaaf 2’
Quint 1 ½’
Register ?? ½’
Regaal 8’ (alleen opschrift, geen pijpen)

Het orgel dat Petrus van Oeckelen opleverde in 1828 had de volgende dispositie:

MANUAAL :

Holpijp 8’
Prestant 4’
Fluit 4’
Quint 3’
Octaaf 2’
Mixtuur 3 Sterk
Cornet disc. 3 Sterk

Het front doet me denken aan de orgels van b.v. Jacobus Zeemans. Ook de oorspronkelijke dispositie heeft daar verwantschap mee. Bovendien werkte Zeemans vaak in die regio (Zevenbergen, Etten-Leur, Breda etc). De dispositie heeft weinig met de visie van Van Oeckelen. Een en ander sluit niet uit dat Petrus met nieuw of gebruikt pijpwerk het bestaande orgel heeft opgeknapt. Stilistisch past de orgelkast ook niet binnen het Van Oeckelen patroon. Zien we een lijn Waalwijk – Oud-Beijerland - Aalburg (??) – Strijen, het orgel van Hooge Zwaluwe past daar absoluut niet bij.

Helaas is de kerk in 1911 afgebrand en is er van het orgel – en naar ik begreep van het archief – niets meer over.
Citeer
Like
Share